Tukaram Gatha

               समचरणदृष्टि विटेवरी साजिरी । तेथें माझी हरी वृत्ति राहो ॥1॥   
                 आणीक न लगे मायिक पदार्थ । तेथें माझें आर्त्त नको देवा ॥ध्रु.॥
                 ब्रह्मादिक पदें दुःखाची शिराणी । तेथें दुश्चित झणी जडों   देसी ॥2॥
                 तुका ह्मणे त्याचें कळलें आह्मां वर्म । जे जे कर्मधर्म नाशवंत॥3॥

2

               सुंदर तें ध्यान उभे विटेवरी । कर कटावरी ठेवूनियां ॥1॥ 
                 तुळसीचे हार गळां कासे पीतांबर । आवडे निरंतर तें चि रूप ॥ध्रु.॥
                 मकरकुंडलें तळपती श्रवणीं । कंठीं कौस्तुभमणि विराजित ॥2॥
                 तुका ह्मणे माझें हें चि सर्व सुख । पाहीन श्रीमुख आवडीनें ॥3॥

3

               सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती । रखुमाईच्या पती सोयरिया ॥1॥
                 गोड तुझें रूप गोड तुझें नाम । देईं मज प्रेम सर्व काळ ॥ध्रु.॥ 
                 विठो माउलिये हा चि वर देईं । संचरोनि राहीं हृदयामाजी ॥2॥ 
                 तुका ह्मणे कांहीं न मागे आणीक । तुझे पायीं सुख सर्व आहे ॥3॥

4

               राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा । रविशशिकळा लोपलिया ॥1॥ 
                 कस्तुरीमळवट चंदनाची उटी । रुळे माळ कंठीं वैजयंती ॥ध्रु.॥ 
                 मुगुट कुंडले श्रीमुख शोभलें । सुखाचें ओतलें सकळ ही ॥2॥ 
                 कासे सोनसळा पांघरे पाटोळा । घननीळ सांवळा बाइयानो ॥3॥ 
                 सकळ ही तुह्मी व्हा गे एकीसवा । तुका ह्मणे जीवा धीर नाहीं॥4॥

5

               कर कटावरी तुळसीच्या माळा । ऐसें रूप डोळां दावीं हरी ॥1॥ 
                 ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी । ऐसें रूप हरी दावीं डोळां ॥ध्रु.॥ 
                 कटीं पीतांबर कास मिरवली । दाखवीं वहिली ऐसी मूर्ती ॥2॥ 
                 गरुडपारावरी उभा राहिलासी । आठवें मानसीं तें चि रूप ॥3॥
                 झुरोनी पांजरा होऊं पाहें आतां । येईं पंढरीनाथा भेटावया ॥4॥
                 तुका ह्मणे माझी पुरवावी आस । विनंती उदास करूं नये ॥5॥

6

               गरुडाचें वारिकें कासे पीतांबर । सांवळें मनोहर कैं देखेन ॥1॥ 
                 बरवया बरवंटा घनमेघ सांवळा । वैजयंतीमाळा गळां शोभे ॥ध्रु.॥ 
                 मुगुट माथां कोटि सूर्यांचा झळाळ । कौस्तुभ निर्मळ शोभे कंठीं ॥2॥ 
                 ओतींव श्रीमुख सुखाचें सकळ । वामांगीं वेल्हाळ रखुमादेवी ॥3॥
                 उद्धव अक्रूर उभे दोहींकडे । वर्णिती पवाडे सनकादिक ॥4॥
                 तुका ह्मणे नव्हे आणिकांसारिखा । तो चि माझा सखा पांडुरंग ॥5॥

॥6॥

विराण्या - अभंग 25 7

               वाळो जन मज ह्मणोत शिंदळी । परि हा वनमाळी न विसंबें ॥1॥ 
                 सांडूनि लौकिक जालियें उदास । नाहीं भय आस जीवित्वाची ॥2॥
                 नाइकें वचन बोलतां या लोकां । ह्मणे जालों तुका हरिरता ॥3॥

8

              आधिल्या भ्रतारें काम नव्हे पुरा । ह्मणोनि व्यभिचारा टेकलियें ॥1॥ 
                रात्रंदिस मज पाहिजे जवळी । क्षण त्यानिराळी न गमे घडी ॥2॥
                नाम गोष्टी माझी सोय सांडा आतां । रातलें अनंता तुका ह्मणे ॥3॥

9

              हाचि नेम आतां न फिरें माघारी । बैसलें शेजारीं गोविंदाचे ॥1॥ 
                घररिघी जालें पट्टराणी बळें । वरिलें सांवळें परब्रह्म ॥2॥
                बळियाचा अंगसंग जाला आतां । नाहीं भय चिंता तुका ह्मणे ॥3॥

10

              नाहीं काम माझें काज तुह्मांसवें । होतें गुप्त ठावें केलें आतां ॥1॥ 
                व्यभिचार माझा पडिला ठाउका । न सर ती लोकांमाजी जालें ॥2॥
                न धरावा लोभ कांहीं मजविशीं । जालें देवपिशी तुका ह्मणे॥3॥

11

विसरले कुळ आपुला आचार । पती भावे दीर घर सोय ॥1॥ 
सांडिला लौकिक लाज भय चिंता । रातलें अनंता चित्त माझें ॥2॥
मज आतां कोणी आळवाल झणी । तुका ह्मणे कानीं बहिरी जालें ॥3॥

12

न देखें न बोलें नाइकें आणीक । बैसला हा एक हरि चित्तीं ॥1॥
सासुरें माहेर मज नाहीं कोणी । एक केलें दोन्ही मिळोनियां॥2॥
आळ आला होता आह्मी भांडखोरी । तुका ह्मणे खरी केली मात ॥3॥

13

दुजा ऐंसा कोण बळी आहे आतां । हरि या अनंता पासूनिया ॥1॥
बिळयाच्या आह्मी जालों बिळवंता । करूं सर्व सत्ता सर्वांवरी ॥2॥
तुका ह्मणे आह्मी जिवाच्या उदारा । जालों प्रीतिकरा गोविंदासी ॥3॥

14

क्षणभरी आह्मी सोसिलें वाईट । साधिलें अवीट निजसुख ॥1॥
सांडी मांडी मागें केल्या भरोवरी । अधिक चि परी दुःखाचिया ॥2॥
तुका ह्मणे येणें जाणें नाहीं आतां । राहिलों अनंताचिये पायीं ॥3॥

15

आह्मां आह्मी आतां वडील धाकुटीं । नाहीं पाठीं पोटीं कोणी दुजें ॥1॥
फावला एकांत एकविध भाव । हरि आह्मांसवें सर्व भोगी ॥2॥
तुका ह्मणे अंगसंग एके ठायीं । असों जेथें नाहीं दुजें कोणी ॥3॥

16

सर्व सुख आह्मी भोगूं सर्व काळ । तोडियेलें जाळ मोहपाश ॥1॥
याचसाठी सांडियेले भरतार । रातलों या परपुरुषाशीं ॥2॥
तुका ह्मणे आतां गर्भ नये धरूं । औषध जें करूं फळ नव्हे ॥3॥

17

एका जिवें आतां जिणें जालें दोहीं । वेगळीक कांहीं नव्हे आतां ॥1॥
नारायणा आह्मां नाहीं वेगळीक । पुरविली हे भाक सांभािळली ॥2॥
तुका ह्मणे जालें सायासाचें फळ । सरली ते वेळ काळ दोन्ही ॥3॥

18

हासों रुसों आतां वाढवूं आवडी । अंतरींची गोडी अवीट ते ॥1॥
सेवासुखें करूं विनोदवचन । आह्मी नारायण एकाएकीं ॥2॥
तुका ह्मणे आह्मी जालों उदासीन । आपुल्या आधीन केला पति ॥3॥

19

मजसवें आतां येऊं नका कोणी । सासुरवासिनी बाइयानो ॥1॥
न साहवे तुह्मां या जनाची कूट । बोलती वाइऩट ओखटें तें ॥2॥
तुका ह्मणे जालों उदास मोकळ्या । विचरों गोवळ्यासवें आह्मी ॥3॥

20

शिकविलें तुह्मीं तें राहे तोंवरी । मज आणि हरी वियोग तों ॥1॥
प्रसंगीं या नाहीं देहाची भावना । तेथें या वचना कोण मानी ॥2॥
तुका ह्मणे चित्तीं बैसला अनंत । दिसों नेदी नित्य अनित्य तें ॥3॥

21

सांगतों तें तुह्मीं अइकावें कानीं । आमुचे नाचणीं नाचूं नका ॥1॥
जोंवरी या तुह्मां मागिलांची आस । तोंवरी उदास होऊं नका ॥2॥
तुका ह्मणे काय वांयांविण धिंद । पति ना गोविंद दोन्ही नाहीं ॥3॥

22

आजिवरी तुह्मां आह्मां नेणपण । कौतुकें खेळणें संग होता ॥1॥
आतां अनावर जालें अगुणाची । करूं नये तें चि करीं सुखें ॥2॥
तुका ह्मणे आतां बुडविलीं दोन्ही । कुळें एक मनीं नारायण ॥3॥

23

सासुरियां वीट आला भरतारा । इकडे माहेरा स्वभावें चि ॥1॥
सांडवर कोणी न धरिती हातीं । प्रारब्धाची गति भोगूं आतां ॥2॥
न व्हावी ते जाली आमुची भंडाई । तुका ह्मणे काई लाजों आतां ॥3॥

24

मरणाही आधीं राहिलों मरोनी । मग केलें मनीं होतें तैसें ॥1॥
आतां तुह्मी पाहा आमुचें नवल । नका वेचूं बोल वांयांविण ॥2॥
तुका ह्मणे तुह्मी भयाभीत नारी । कैसे संग सरी तुह्मां आह्मां ॥3॥

25

परपुरुषाचें सुख भोगे तरी । उतरोनि करीं घ्यावें सीस ॥1॥
संवसारा आगी आपुलेनि हातें । लावूनि मागुतें पाहूं नये ॥2॥
तुका ह्मणे व्हावें तयापरी धीट । पतंग हा नीट दीपासोई ॥3॥

26

अइकाल परी ऐसें नव्हे बाई । न संडा या सोई भ्रताराची ॥1॥
नव्हे आराणुक लौकिकापासून । आपुल्या आपण गोविलें तें ॥2॥
तुका ह्मणे मन कराल कठीण । त्या या निवडोन मजपाशीं ॥3॥

27

आहांच वाहांच आंत वरी दोन्ही । न लगा गडणी आह्मां तैशा ॥1॥
भेऊं नये तेथें भेडसावूं कोणा । आवरूनि मना बंद द्यावा ॥2॥
तुका ह्मणे कांहीं अभ्यासावांचुनी । नव्हे हे करणी भलतीची ॥3॥

28

बहुतांच्या आह्मी न मिळों मतासी । कोणी कैसी कैसी भावनेच्या ॥1॥
विचार करितां वांयां जाय काळ । लटिकें तें मूळ फजितीचें ॥2॥
तुका ह्मणे तुह्मी करा घटापटा । नका जाऊं वाटा आमुचिया ॥3॥

29

त्याचें सुख नाहीं आलें अनुभवा । कठिण हें जिवा तोंचिवरी ॥1॥
मागिलांचे दुःख लागों नेदी अंगा । अंतर हें संगा नेदी पुढें ॥2॥
तुका ह्मणे सर्वविशीं हा संपन्न । जाणती महिमान श्रुति ऐसें ॥3॥

30

न राहे रसना बोलतां आवडी । पायीं दिली बुडी माझ्या मनें ॥1॥
मानेल त्या तुह्मी अइका स्वभावें । मी तों माझ्याभावें अनुसरलें ॥2॥
तुका ह्मणे तुह्मीं फिरावें बहुतीं । माझी तों हे गती जाली आतां ॥3॥

31

न बोलतां तुह्मां कळों न ये गुज । ह्मणउनी लाज सांडियेली ॥1॥
आतां तुह्मां पुढें जोडीतसें हात । नका कोणी अंत पाहों माझा ॥2॥
तुका ह्मणे आह्मी बैसलों शेजारीं । करील तें हरी पाहों आतां ॥3॥

॥25॥

32

नये जरी तुज मधुर उत्तर । दिधला सुस्वर नाहीं देवें ॥1॥
नाहीं तयाविण भुकेला विठ्ठल । येइल तैसा बोल रामकृष्ण ॥ध्रु.॥
देवापाशीं मागें आवडीची भक्ति । विश्वासेंशीं प्रीति भावबळें ॥2॥
तुका ह्मणे मना सांगतों विचार । धरावा निर्धार दिसेंदिस ॥3॥

33

सावध जालों सावध जालों । हरिच्या आलों जागरणा ॥1॥
तेथें वैष्णवांचे भार । जयजयकार गर्जतसे ॥ध्रु.॥
पळोनियां गेली झोप । होतें पाप आड तें ॥2॥
तुका ह्मणे त्या ठाया । ओल छाया कृपेची ॥3॥

34

आपुलिया हिता जो असे जागता । धन्य माता पिता तयाचिया ॥1॥ 
कुळीं कन्यापुत्र होतीं जीं सात्त्विक । तयाचा हरिख वाटे देवा ॥ध्रु.॥ 
गीता भागवत करिती श्रवण । आणीक चिंतन विठोबाचें ॥2॥ 
तुका ह्मणे मज घडो त्याची सेवा । तरी माझ्या दैवा पार नाहीं ॥3॥

35

अंतरींची घेतो गोडी । पाहे जोडी भावाची ॥1॥
देव सोयरा देव सोयरा । देव सोयरा दीनाचा ॥ध्रु.॥ 
आपुल्या वैभवें । शृंगारावें निर्मळ ॥2॥
तुका ह्मणे जेवी सवें । प्रेम द्यावें प्रीतीचें ॥3॥

36 सुखें वोळंब दावी गोहा । माझें दुःख नेणा पाहा ॥1॥ आवडीचा मारिला वेडा । होय होय कैसा ह्मणे भिडा ॥ध्रु.॥ निपट मज न चले अन्न । पायली गहूं सांजा तीन ॥2॥ गेले वारीं तुह्मीं आणिली साकर । सातदी गेली साडेदहा शेर ॥3॥ अखंड मज पोटाची व्यथा । दुधभात साकर तुप पथ्या ॥4॥ दो प्रहरा मज लहरी येती । शुद्ध नाही पडे सुपती॥5॥ नीज न यें घाली फुलें । जवळी न साहती मुलें॥6॥ अंगी चंदन लाविते भाळी । सदा शूळ माझे कपाळी॥7॥ हाड गळोनी आले मांस । माझें दुख: तुम्हा नेणवे कैसे॥8॥ तुका म्हणे जिता गाढव मेला । मेलियावरी नरका गेला ॥9॥

37 पावलें पावलें तुझें आम्हा सर्व । दुजा नको भाव होऊं देऊं ॥1॥ जेथें तेथें तुझींच पाउलें । त्रिभुवन संचलें विठ्ठला गा ॥ध्रु.॥ भेदाभेद मतें भ्रमाचे संवाद । आम्हां नको वाद त्यांशी देऊं ॥2॥ तुका म्हणे अणु तुजविण नाहीं । नभाहूनि पाहीं वाढ आहे ॥3॥

38 वंदू चरणरज सेवूं उष्टावळी । पूर्वकर्मा होळी करुनी सांडूं ॥1॥ अमुप हे गाठी बांधूं भांडवल । अनाथा विठ्ठल आम्हां जोगा ॥ध्रु.॥ अवघे होती लाभ एका या चिंतनें । नामसंकीर्तने गोविंदाच्या ॥2॥ जन्म मरणाच्या खुंटतील खेपा । होईल सोपा सिद्ध पंथ ॥3॥ गेले पुढें त्यांचा शोधीत मारग । चला जाऊं घेत माग आम्ही ॥4॥ तुका म्हणे घालूं जीवपणा चिरा । जाऊं त्या माहेरा निजाचिया ॥5॥

39 जेविले ते संत मागें उष्टावळी । अवघ्या पत्रावळी करुनी झाडा ॥1॥ सोवळ्या ओंवळ्या राहिलो निराळा । पासूनि सकळा अवघ्या दुरीं ॥ध्रु.॥ परें परतें मज न लागे सांगावे । हें तों देवें बरें शिकविलें ॥2॥ दुस-यातें आम्ही नाही आतळत । जाणोनि संकेत उभा असें ॥3॥ येथें कोणी काही न धरावी शंका मज चाड एका भोजनाची ॥4॥ लाचावला तुका मारीतसे झड ! पुरविलें कोड नारायणें ॥5॥

40 देवाच्या प्रसादे करा रे भोजन । व्हाल कोण कोण अधिकारी तें ॥1॥ ब्रह्मादिकांसि हें दुर्लभ उच्छिष्ट । नका मानू वीट ब्रह्मरसीं ॥ध्रु.॥ अवघियां पुरते वोसंडलें पात्र । अधिकार सर्वत्र आहे येथे ॥2॥ एच्छादानी येथें वळला समर्थ । अवघे चि आर्त पुरवितो ॥3॥ सरे येथें ऐसें नाहीं कदाकाळीं । पुढती वाटे कवळीं घ्यावें ऐसें ॥4॥ तुका म्हणे पाक लक्षुमीच्या हातें । कामारीसांगाते निरुपम ॥5॥

41 अवगुणांचे हाती । आहे अवघी फजीती ॥1॥ नाहीं पात्रासवें चाड । प्रमाण तें फिकें गोड ॥ध्रु.॥ विष तांब्या वाटी । भरली लावूं नये होटीं ॥2॥ तुका म्हणे भाव । शुद्ध बरा सोंग वाव ॥3॥

42 हरीच्या जागरणा । जातां कां रे नये मना । कोठें पाहासील तुटी । आयुष्य वेचें फुकासाठी । ज्यांची तुज गुंती । ते तों मोकलिती अंती । तुका म्हणे बरा । लाभ काय तो विचारा ।

43 धर्माची तूं मूर्ती । पाप-पुण्य तुझे हाती । मज सोडवी दातारा । कर्मापासोनी दुस्तरा ॥ध्रु.॥ करीसी अंगिकार । तरी काय माझा भार । जीवींच्या जीवना । तुका म्हणे नारायणा ।

44 ब्रह्मादिक जया लाभासि ठेंगणे । बळिये आम्ही भले शरणागत ।।1।। कामनेच्या त्यागे भजनाचा लाभ । जाला पद्मनाभ सेवाणी ।।ध्रु।। कामधेनूचिया क्षीरा पार नाही ।इच्छेचिये वाही वरुषावे ।।2।। बैसलिये ठायीं लगलें भरतें । त्रिपुटी वरतें भेदी ऐसें ।।3।। हरि नाही आम्हां विष्णुदासां जगीं । नारायण अंगी विसावला ।।4।। तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन । नाहीं रिता क़ोण राहत राहों ।।5।।

दुजें खंडे तरी । उरला तो अवघा हरि ।। आपणाबाहेरी । न लगे ठाव धुंडावा ।।1।। इतुलें जाणावया जाणा । कोंडें तरी मनें मना ।। पारधीच्या खुणा । जाणतें चि साधावे ।।ध्रु।। देह आधी काय खरा । देहसंबंधपसारा ।। बुजगावणें चोरा । रक्षणसें भासतें ।।2।। तुका करी जागा । नको चाचपूं वाउगा ।। आहेसि तूं आगा । अंगी दोळे उघडी ।।3।।

46 विष्णुमय जग वैष्णवांचा धर्म । भेदाभेद भ्रम अमंगळ ।।1।। अइका जी तुम्ही भक्त भागवत । कराल तें हित सत्य करा ।।ध्रु।। कोणा ही जिवाचा न घडो मत्सर । वर्म सर्वेश्वर पूजनाचे ।।2।। तुका म्हणे एका देहाचे अवयव । सुख दु:ख जीव भोग पावे ।।3।।

47 आम्ही जरी आस । जालों टाकोनी उदास ।।1।। आतां कोण भय धरी । पुढें मरणाचें हरी ।।ध्रु।। भलते ठायीं पडों । देह तुरंगी हा चढो ।।2।। तुमचं तुम्हांपासीं । आम्ही आहों जैसीं तैसीं ।।3।। गेलेमानामान । सुखदु:खाचें खंडन ।।4।। तुका म्हणे चिती । नाहीं वागवीत खंती ।।5।।

48 निंदी कोणी मारी । वंदी कोणी पूजा करी ।।1।। मज हें ही नाहीं तें ही नाहीं । वेगळा दोहीं पासुनी ।।ध्रु।। देहभोग भोगें घडे । जें जें जोडे तें बरें ।।2।। अवघें पावे नारायणी । जनार्दनीं तुक्याचें ।।3।।

49 जन विजन जालें आम्हां । विठ्ठल नामा प्रमाणें ।।1।। पाहें तिकडे बापमाय । विठ्ठल आहे रखुमाई ।।ध्रु।। वन पट्टण एकभाव । अवघा ठाव सरता जाला ।।2।। आठव नाहीं सुखदु:खा । नाचे तुका कौतुकें ।।3।।

50 हिरा ठेवितां ऐरणीं । वांचे मारितां जो घणीं ।।1।। तोचिमोल पावे खरा । करणीचा होय चुरा ।।ध्रु।। मोहरा होय तोचि अंगे । सूत न जळे ज्याचे संगे ।।2।। तुका म्हणे तोचि संत । सिसी जगाचे आघात ।।3।।

51

आलिंगनें घडे । मोक्ष सायुज्यता जोडे ॥1॥
ऐसा संताचा महिमा । जाली बोलायाची सीमा ॥ध्रु.॥ 
तीर्थे पर्वकाळ । अवघीं पायांपें सकळ ॥2॥
तुका ह्मणे देवा । त्यांची केली पावे सेवा ॥3॥

52

माझिया मीपणा । जाला यावरी उगाणा ॥1॥
भोगी त्यागी पांडुरंग । त्यानें वसविलें अंग ॥ध्रु.॥ 
टािळलें निमित्त । फार थोडें घात हित ॥2॥
यावें कामावरी । तुका ह्मणे नाहीं उरी ॥3॥

53

सकळ चिंतामणी शरीर । जरी जाय अहंकार आशा समूळ ॥ 
निंदा हिंसा नाहीं कपट देहबुिद्ध । निर्मळ स्फटिक जैसा ॥1॥
मोक्षाचें तीर्थ न लगे वाराणसी । येती तयापासीं अवघीं जनें॥ 
तीर्थांसी तीर्थ जाला तो चि एक । मोक्ष तेणें दर्शनें ॥ध्रु.॥ 
मन शुद्ध तया काय करिसी माळा । मंडित सकळा भूषणांसी ॥ 
हरिच्या गुणें गर्जताती सदा । आनंद तया मानसीं ॥2॥
तन मन धन दिलें पुरुषोत्तमा । आशा नाहीं कवणाची ॥ 
तुका ह्मणे तो परिसाहूनि आगळा । काय महिमा वर्णूं त्याची ॥3॥

54

आहे तें सकळ कृष्णा चि अर्पण । न कळतां मन दुजें भावी ॥1॥
ह्मणउनी पाठी लागतील भूतें । येती गवसीत पांचजणें ॥ध्रु.॥ 
ज्याचे त्या वंचलें आठव न होतां । दंड या निमित्ताकारणें हा ॥2॥
तुका ह्मणे काळें चेंपियेला गळा । मी मी वेळोवेळा करीतसे ॥3॥

55

महारासि सिवे । कोपे ब्राह्मण तो नव्हे ॥1॥
तया प्रायश्चित्त कांहीं । देहत्याग करितां नाहीं ॥ध्रु.॥ 
नातळे चांडाळ । त्याचा अंतरीं विटाळ ॥2॥
ज्याचा संग चित्तीं । तुका ह्मणे तो त्या याती ॥3॥

56

तेलनीशीं रुसला वेडा । रागें कोरडें खातो भिडा ॥1॥
आपुलें हित आपण पाही । संकोच तो न धरी कांहीं ॥ध्रु.॥ 
नावडे लोकां टाकिला गोहो । बोडिले डोकें सांडिला मोहो ॥2॥
शेजारणीच्या गेली रागें ।कुत†यांनी घर भरिलें मागें ॥3॥
पिसारागें भाजिलें घर । नागविलें तें नेणे फार ॥4॥
तुका ह्मणे वांच्या रागें । फेडिलें सावलें देखिलें जगें ॥5॥

57

मज दास करी त्यांचा । संतदासांच्या दासांचा ॥1॥
मग होत कल्पवरी । सुखें गर्भवास हरी ॥ध्रु.॥ 
नीचवृत्तिकाम । परी मुखीं तुझें नाम ॥2॥
तुका ह्मणे सेवे । माझे संकल्प वेचावे ॥3॥

58

सदा तळमळ । चित्ताचिये हळहळ ॥1॥
त्याचें दर्शन न व्हावें । शव असतां तो जिवे ॥ध्रु.॥ 
कुशब्दाची घाणी । अमंगळविली वाणी ॥2॥
नेणे शब्द पर । तुका ह्मणे परउपकार ॥3॥

59

जया नाहीं नेम एकादशीव्रत । जाणावें तें प्रेत शव लोकीं ॥1॥
त्याचें वय नित्य काळ लेखीताहे । रागें दात खाय कराकरा ॥ध्रु.॥ 
जयाचिये द्वारीं तुळसीवृंदावन । नाहीं तें स्मशान गृह जाणां ॥2॥
जये कुळीं नाहीं एक ही वैष्णव । त्याचा बुडे भवनदीतापा ॥3॥
विठोबाचें नाम नुच्चारी जें तोंड । प्रत्यक्ष तें कुंड रजकाचें ॥4॥
तुका ह्मणे त्याचे काष्ठ हातपाय । कीर्तना नव जाय हरीचिया ॥5॥

60

आह्मी सदैव सुडके । जवळीं येतां चोर धाके ॥ जाऊं पुडी भिकें । कुतरीं घर राखती ॥1॥
नांदणूक ऐसी सांगा । नाहीं तरी वांयां भागा ॥ थोरपण अंगा । तरी ऐसें आणावें ॥ध्रु.॥ 
अक्षय साचार । केलें सायासांनी घर ॥ एरंडसिंवार । दुजा भार न साहती ॥2॥
धन कण घरोघरीं । पोट भरे भिकेवरी ॥ जतन तीं करी । कोणगुरें वासरें ॥3॥
जाली सकळ नििंश्चती । भांडवल शेण माती । झळझळीत भिंती । वृंदावनें तुळसीचीं ॥4॥
तुका ह्मणे देवा । अवघा निरविला हेवा ॥ कुटुंबाची सेवा । तो चि करी आमुच्या ॥5॥

61

पराविया नारी माउलीसमान । मानिलिया धन काय वेचे ॥1॥
न करितां परनिंदा द्रव्य अभिलाष । काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥ध्रु.॥ 
बैसलिये ठायी ह्मणतां रामराम । काय होय श्रम ऐसें सांगा ॥2॥
संताचे वचनीं मानितां विश्वास । काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥3॥
खरें बोलतां कोण लागती सायास । काय वेचे यास ऐसें सांगा ॥4॥
तुका ह्मणे देव जोडे याचसाटीं । आणीक ते आटी न लगे कांहीं ॥5॥

62

शुद्धबीजा पोटीं । फळें रसाळ गोमटीं ॥1॥
मुखीं अमृताची वाणी । देह वेचावा कारणीं ॥ध्रु.॥ 
सर्वांगीं निर्मळ । चित्त जैसें गंगाजळ ॥2॥
तुका ह्मणे जाती । ताप दर्शनें विश्रांती ॥3॥

63

चित्त समाधानें । तरी विष वाटे सोनें ॥1॥
बहु खोटा अतिशय । जाणां भले सांगों काय ॥ध्रु.॥ 
मनाच्या तळमळें । चंदनें ही अंग पोळे ॥2॥
तुका ह्मणे दुजा । उपचार पीडा पूजा ॥3॥

64

परिमळ ह्मूण चोळूं नये फूल । खाऊं नये मूल आवडतें ॥1॥
मोतियाचें पाणी चाखूं नये स्वाद । यंत्र भेदुनि नाद पाहूं नये ॥2॥
कर्मफळ ह्मणुनी इच्छूं नये काम । तुका ह्मणे वर्म दावूं लोकां ॥3॥

65

माया तें चि ब्रह्म ब्रह्म तेंचि माया । अंग आणि छाया तया परी ॥1॥
तोडितां न तुटे सारितां निराळी । लोटांगणांतळीं हारपते ॥ध्रु.॥ 
दुजें नाहीं तेथें बळ कोणासाठीं । आणिक ते आटी विचाराची ॥2॥
तुका ह्मणे उंच वाढे उंचपणें । ठेंगणीं लवणें जैसीं तैसीं ॥3॥

66

दुर्जनासि करी साहे । तो ही दंड हे लाहे ॥1॥
शिंदळीच्या कुंटणी वाटा । संग खोटा खोट्याचा ॥ध्रु.॥ 
येर येरा कांचणी भेटे। आगी उठे तेथूनी ॥2॥
तुका ह्मणे कापूं नाकें । पुढें आणिकें शिकविती ॥3॥

67

वृत्ति भूमि राज्य द्रव्य उपाजिऩती । जाणा त्या निश्चितीं देव नाहीं ॥1॥
भाडेकरी वाहे पाठीवरी भार । अंतरींचें सार लाभ नाहीं ॥ध्रु.॥ 
देवपूजेवरी ठेवूनियां मन । पाषाणा पाषाण पूजी लोभें ॥2॥
तुका ह्मणे फळ चिंतिती आदरें । लाघव हे चार शिंदळीचे ॥3॥

68

पवित्र सोंवळीं । एक तीं च भूमंडळीं ॥1॥
ज्यांचा आवडता देव । अखंडित प्रेमभाव ॥ध्रु.॥ 
तीं च भाग्यवंतें । सरतीं पुरतीं धनवित्तें ॥2॥
तुका ह्मणे देवा । त्यांची केल्या पावे सेवा ॥3॥